A story which I keep,but don`t know the author.

A story which I keep,but don`t know the author.

If you know the author let me know, I want  to read more about the author.

MY email kuljeetmann100@yahoo.ca

A man sat at the kitchen table, while his wife prepared dinner. She wore a plain white long dress with no sleeves. The smell of fried chicken filled the kitchen air. His shaking hands rattled the table. The bags under his eyes were clearly visible. His breathing was heavy and erratic, as if he desperately needed oxygen.5

“Stupid anxiety… “ he thought. “Stupid, useless anxiety. Make it go away… Make the pain go away right now!” The man pulled his hair. He looked over to his wife to make sure she wasn’t paying attention to him. She hummed as she put in the last pieces of chicken to fry. The man searched the inside of his trench coat, and pulled out a pistol. Trembling, he put it directly to the side of his head. “J-Just pull the trigger… I-It’ll be over, just like that! S-Simple.” He quickly put the gun back on the table. “No, no, no! Too selfish of me. I can’t just leave my wife alone…”

“Why would you say that?” asked his wife. “Did I do something wrong?”

“Oh, did I say that one out loud? No, you didn’t do anything. I-It’s just… just-”

“It’s okay, Honey. You don’t need to tell me.”

That soothing voice of hers, it always made him relax.

The man sighed, relieved. “Thanks for understanding.”

“Because I already know what you’re trying to do.”

His smile faded. “You found out?”


“You left your coat on the bed when you went to take a shower. The gun was in there.”

“Oh, I see…” The man shook his head slowly.

She stared at the ground and put her hands behind her back. After a long period of silence, she spoke again. “I-I wanted to test something out real quick.”

He turned to face his wife. “A test?”

“Yes. I… I want you to put the gun to the side of your head and… pull the trigger. You know, to see if you trust me.”

The man almost fell out of his chair. He stared at his wife, perplexed. “Why?”

“Well… because when I saw the gun, I thought about hiding it from you; I didn’t want you shooting yourself. But instead, I just took out the bullets. I thought it would be the perfect opportunity.”

He stared at his gun. “What if she’s lying?” he thought. He shook his head. “Don’t be ridiculous! How could she ever lie to you? You’ve been married to her for eight years. She hasn’t cheated on you, not once. She hasn’t asked you for anything. And she loves you… for you.”

“You do trust me, right? I don’t think you should have anything to worry about…”

“Do it!”

“What are you waiting for?”

The man looked around the kitchen. “Who’s saying that?” he said under his breath.

“What kind of husband are you? Grab the gun!”

“Don’t make her wait.”

“The gun doesn’t have any bullets, so why worry?”

The man went for the gun, but then, he hesitated.

“Hurry up!”

“You’re wasting time!”

“I… I…” thought the man as he picked up the gun. He put the gun to the side of his head. “I can trust her. I can trust her! She wouldn’t have me killed.”

“Honey?” said his wife with a shaky voice. “Why are you taking so long?” She tried her best to hold back tears.

“You fool!”

“Oh, it’s hopeless. He won’t do it.”

“He doesn’t trust her.”

“How pathetic…”




The voices were very deep. The man couldn’t hide his trembling from his wife.

“Why are you still waiting? Stop shaking like that!” His wife covered her face and wept.

“Look at him! He’s too afraid to do it!”

“He doesn’t deserve her.”

He placed the gun to his chest, where his heart was. It was beating faster and faster. The pounding was hard. “R-Right here. My love for her can’t be ruined, right?” His whole body was trembling, and he couldn’t control it. “Pull it! Just pull the trigger!” He gripped the gun tighter and closed his eyes.

“If you keep waiting, then you’ll just keep making it worse and worse for yourself.”

“How difficult can it be to pull the trigger?”

“Shut up!” The man tried to cover his ears, but he could still hear the voices. His breathing was much heavier than before. He placed the gun back to his chest.

The voices became louder—their numbers increased.

“Finish the job!”

His finger was slow in pulling the trigger.

“You’re just a coward.”

“Stop it!” the man thought.

“What a useless waste of space.”

The voices were deafening.

“It hurts! Get out of my head!” shouted the man.

“Even if you pull the trigger, your wife will hate you, because you took too long to do a simple task.”

“Leave me alone!” The man screamed.

His eyes widened. A loud gunshot rang in his ears.

He gasped and clenched the wound. He grimaced—the excruciating pain was something that he never felt before in his life. It felt like thousands of needles piercing through his heart. He went on his knees. The world around him was fading away, and his wife disappeared before his eyes. The scent of chicken escaped his nostrils. The whispering finally subdued.

The last thing he saw was his wife, but she wasn’t wearing a white dress. She was wearing a pink t-shirt and skinny jeans. And she wasn’t in the kitchen; she was in the living room, running towards him. She screamed when she saw blood pouring out of his mouth.

“Honey! Why? Why did you do this to yourself!?” She hugged him. The man felt her warm tears trickle down his cheek. “You look so cute when you’re worried,” he thought. He managed one final chuckle. “I’ll never be able to enjoy fried chicken ever again.”

Last edited by sdkfreak; 03-17-2015 at 09:39 PM.




ਦੀਪਤੀ ਬਬੂਟਾ, ਮੋਹਾਲੀ (98146-70707)                                

“ਜੋ ਸੁੱਖ ਛੱਜੂ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਨਾ ਬਲਖ ਨਾ ਬੁਖਾਰੇ। ਉਹ ਵੀ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹੜਾ ਸਿਰ ਲੁਕੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੱਲੀ ਨਾ ਛੱਤ ਸਕੇ। ਬੰਦੇ ਦੀ ਦੌੜ ਘਰ ਤੋਂ ਘਰ ਤੱਕ। ਪੰਛੀ ਜਨੌਰ ਵੀ ਤਿਣਕਾ-ਤਿਣਕਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਆ। ਬਿਜੜੇ ਵਰਗਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕਣ ਪਰ ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਅੰਡੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਖ-ਕਾਨਾ ਜੋੜਦੀਐਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵ ਖੁੱਡਾਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਿਰ ਢੱਕਣ ਦੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕਰਦੇ ਆ। ਨਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੁੱਡੀ ’ਚ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਹੋਣੀ। ਨਵੀਂ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸੈੱਟ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਆਰਡਰ ਆ ਜਾਣਗੇਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਮਾਨ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਕਦੀ ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਦੀ ਉਸ। ਨੌਕਰੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਰੋ, ਜਿੱਥੇ ਸੌਖ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਰਵ੍ਹੋ, ਪਰ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਤਾਂ ਪੱਕਾ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉੱਥੇ ਲਾਉ, ਉੱਥੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉੱਥੇ ਲਾਉਦਿਆਂ ਤਾਂ ਪੌਦਾ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਛੱਡ ਜਾਂਦੈ। ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕੀ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਾੳੂਗੀ! ਪਤਾ ਲੱਗੂ ਜਿੱਦਣ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਤੇ ਜੁੱਲੀ ਬਿਸਤਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਸਿਰ ਲੁਕੋਣ ਦਾ।”

ਸਾਮਾਨ ਪੈਕ ਕਰਦੀ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਕੰਨ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਸੁਣਨ ਦੇ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਤ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ। ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬ ਠਹਾਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ। ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਨੋਟਿਸ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਦਾ ਵਹਿਣ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਨਵੇਂ ਕੁਆਟਰ ’ਚ ਸਾਮਾਨ ਟਿਕਾਅ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੀ ਸਾਮਾਨ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹਦੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਰੁਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਰਚਮਿਚ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੇਲ ਪੱਟਰੀ ’ਤੇ ਨਾ ਆ ਜਾਂਦੀ।

ਇਹ ਕੈਸੇਟ ਰਿਵਾਈਂਡ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦੀ ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਲੱਗੀ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਟਿਕਾਉਣ ’ਚ ਦਿੱਕਤ ਪੇਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋ ਕੇ ਝੱਟ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲਦੀ।

“ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਹੱਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਭਾਵੇਂ ਮਰਲਾ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਬੰਦਾ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਰੇ ਛੱਤ ਲਵੇ। ਅੰਦਰ ਭੰਗੜਾ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਤਾਂ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕੇ।”

ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਬੋਲਦੀ, ਸਾਰੇ ਮੌਨੀ ਸਾਧ ਬਣੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੇ। ਸੁਣਦੇ ਵੀ ਕਿਉ ਨਾ। ਕੁੱਝ ਝੂਠ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੂੰ-ਚਾਂ ਕਰੇ ਵੀ।


ਉਸ ਦਾ ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਜਿਹਾ ਸੱਚ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੱਚੀਂ ਸੰਘੋਂ ਲੰਘਾਉਣਾ ਔਖਾ।


ਆਪਣੀ ਛੱਤ! ਸੁਖ਼ਦ ਅਹਿਸਾਸ!! ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹੁਸੀਨ ਸੁਪਨਾ ਸੌਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਅਰਧਾਂਗਨੀ।


ਡੋਲੀਓਂ ਉਤਰੀ।

ਅਲਤੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਪੈਰ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਅੰਦਰ ਪਏ। ਝਾਂਜਰਾਂ ਦਾ ਛਣਕਾਟਾ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਕੁਆਟਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਦੱਬ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਕਮਰਾ, ਰਸੋਈ, ਗੁਸਲਖ਼ਾਨਾ, ਪਖ਼ਾਨਾ ਤੇ ਟੀਨ ਦੀ ਚਾਦਰ ਲਾ ਕੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬਰਾਂਡਾ।

ਇਹ ਕੁਆਟਰ! ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ!! ਅਹਿਸਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਬਰਾਂਡੇ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੰਦ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਝੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕੁੱਝ ਮੇਰੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਰਾਂਡੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਮਚਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਹਾਗ ਸੇਜ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਨਵੇਲੀ ਦੁਲਹਨ ਸੁਹਾਗਣ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂਮੈਂ! ਮੇਰੇ ਪਸੀਨੇ ਛੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਜਕੜਨ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਸੀਨ ਪਲ਼ਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ਿਹਨੀ ਨਿਪੁੰਸਕਤਾ ਭਾਰੀ ਪੈਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼! ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੈੱਡ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣ ਲੱਗਿਆ। ਚਰ..ਰਰ। ਬੈੱਡ ਦੀ ਚੂਲ ਹਿੱਲੀ। ਮੈਂ ਥਾਂਏਂ ਬੁੱਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਰਾਂਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ ਚੂਲ ਦੀ ਚਰ..ਰਰ ’ਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਜੋ ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਕੁਆਟਰ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਅਰਮਾਨਾਂ ’ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਇਆ ਸੁਰਗਾਂ ’ਚ ਬੈਠੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਮਿਹਣੋਂ-ਮਿਹਣੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ

ਪਿਤਾ ਜੀ ਗੇਟਮੈਨਰੇਲਵੇ ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਮੁਲਾਜ਼ਮ। ਦਿਨ ਰਾਤ ਫ਼ਾਟਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਾੳੂਆਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਹੁਕਮ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੇ। ਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ। ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਬਣਾਉਦੀ। ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਰ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇਣ ਦੇ ਖ਼ੁਆਬ ਸਜਾਉਦੇ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਉਡੀਕਦੇ।

ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ’ਚੋਂ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮੈਥੋਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ।

ਸੁਣੇ ਬੋਲ ਅਰਥ ਬਣਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਆਉਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਕੰਨ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ, “ਉਹ ਵੀ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਛੱਤ ਵੀ ਨਾ ਛੱਤ ਸਕੇ।” ਮਾਂ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ।

‘ਆਪਣਾ ਘਰ’ ਜ਼ਿੱਦ ਪੁਗਾਉਣ ਲਈ ਤਿਲ-ਤਿਲ ਬਚਾਉਦੀ, ਪਰ ਤਿਲਾਂ ’ਚੋਂ ਇੰਨਾ ਤੇਲ ਨਾ ਨਿਕਲਦਾ ਕਿ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਚੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵੀ ਇਹੀ ਦੁਹਰਾਉਦੀ, “ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਤ ਨਾ ਵੀ ਪਵੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੋਟਾ ਜੁੜ ਜਾਏ। ਫਿਰ ਇੱਟ ਨਾਲ ਇੱਟ ਜੁੜਦਿਆਂ ਆਪੇ ਕਦੀ ਨਾ ਕਦੀ ਛੱਤ ਵੀ ਪੈ’ਜੇਗੀ। ”

ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਅਗਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ’ਚੋਂ ਅੱਧੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬੱਚਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗੰਢ ਪਾ ਕੇ ਬਚਾਅ-ਬਚਾਅ ਕੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਘੁੱਟੇ ਹੱਥ ’ਚੋਂ ਰੇਤ ਤਿਲਕ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨੂੰ ਲੋੜਾਂ ਨਿਗਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਉਧੇੜ ਬੁਣ ’ਚ ਉਧੇੜ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੂਰਾ ਤਾਣਾ ਉੱਧੜ ਗਿਆ।

ਸਿਗਨਲ ਡਾੳੂਨ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਆੳੂਟਰ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੰਦ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਹੱਥ ਛੁਡਾ ਕੇ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬਾਲ ਅਚਾਨਕ ਭੱਜ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕੁਰਲਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਭੱਜ ਪਏ। ਸਿਰ ’ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਗੱਡੀ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਲ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਫਾਟਕੋਂ ਪਾਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਭੱਜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਅਚਾਨਕ ਪੈਰ ਥੁੜਕ ਗਿਆ ਤੇ ਸਿਰ ਪਰਨੇ ਪਿੱਠ ਭਾਰ ਡਿੱਗ ਪਏ।

ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਗੱਡੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਰੇਲਵੇ ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਮਲੀਦਾ। ਫਾਟਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਆਵਾਜਾਈ ਚੱਲ ਪਈ ਪਰ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਠਹਿਰ ਗਈ।

ਮੈਂ ਬੀ.ਏ. ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਸਵੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਨੌਵੀਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੱਤਵੀਂ ’ਚ।

ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਰਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣਾ ਤੈਅ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਚੋਂ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਹਰੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਗਰੀਬ ਮਾਪੇ ਪੁੱਤਰ ’ਚੋਂ ਅਫ਼ਸਰੀ ਦੀ ਝਾਕ ਰੱਖਦੇ ਆਪਾ ਵੇਚਣ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ!

ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ’ਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਰਥ ਅੱਗੇ ਨਾ ਦੌੜਾ ਸਕੀ। ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਗਏ। ਐਨ.ਆਰ.ਐਮ.ਯੂ. ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਸਿਰਾ ਚੱੁਕਿਆ। ਤਰਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮੈਂ ਗੁਡਜ਼ ਕਲਰਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਪਿਉ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤੇ ਕੁਆਟਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਬੇਘਰਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਛੱਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਰ ਪਈ। ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮਾਂ ਦੀ ਦਵਾ-ਦਾਰੂ। ਨਿੱਕੀ ਉਮਰੇ ਵੱਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ। ਜਵਾਨੀ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ! ਕਿੱਥੇ ਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ!! ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਹੱਥੋਂ ਕਿਰ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੀੜਾ ਲੜਦਾ। ਮਰੇ ਸੁਪਨੇ ਨੀਂਦ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਲਾਉਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਕਚੀਚੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ।

ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਕੀ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ’ਚ ਸਿਲਾਈ ਕਢਾਈ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਉਤਾਂ ਘੜਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀ ਸਿਰ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਡੋਬੂ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਕਿ


ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬੀ ਦਾ ਰੌਲਾ! ਮੈਂ ਵੀ ਕਦੀ ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹਾਂਗਾ! ਚਿੱਤ-ਚੇਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਹੰਨੇ-ਬੰਨੇ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ’ਚ ਉਲਝਿਆ ਵਿਭਾਗੀ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ, ਡਰ ਤੋਂ ਆਦਤ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆਂ।

“ਬਾੳੂ ਜੀ, ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਉ। ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੈਂਟ ਦੀ ਜਿੱਪ ਤਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਿਹਾ ਕਰੂ।”

ਵਾਟਰਮੈਨ ਦਾਰੀਚਾਹ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੱਸੀ ਜਾਵੇ। ਵਧੀ ਦਾੜ੍ਹੀ, ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲ। ਮੈਂ ਮੂੰਹ ਸਿਰ ’ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਪੈਂਟ ਦੀ ਜਿੱਪ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਦੋਹਰਾ-ਚੌਹਰਾ ਹੋਈ ਜਾਵੇ।

ਉਸ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦਾ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਸਿੱਧਾ ਪੈਂਟ ਦੀ ਜਿੱਪ ’ਤੇ। ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਪੂਰਾ ਲੈਟਰਬਾਕਸ ਖੁੱਲ੍ਹਾ। ਤੇੜ ਕੱਛਾ ਵੀ ਨਾ। ਜਿੱਪ ਬੰਦ ਕਰਾਂ। ਫ੍ਰੀ ਹੋਈ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਭੱਜੀ ਜਾਵੇ।

ਕਿੰਨੇ ਪਾਰਸਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਗਏ! ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹਾਸਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ।

ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਾਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਦਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਗੱਲ ਆਈ-ਗਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਪਏ ਮੈਂ ਡਿੳੂਟੀ ਕਰਕੇ ਕੁਆਟਰ ਪਰਤਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਦਾਰੀ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਗਨ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ।

“ਭੈਣਜੀ ਬਿਨਾਂ ਮਾ-ਪਿਉ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਵਦੀ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਕੇ ਪਾਲਿਐ। ਕੁੱਖੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਂਦਰ ਤਾਂ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਵਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ।” ਦਾਰੀ ਦੀ ਚਾਚੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਿਲੇ ’ਚ ਚੱਲ ਵੱਸੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਉ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਰੱਬ ਜਾਣੇ। ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਚਾਚੇ-ਚਾਚੀ ਨੇ ਧੀ ਵਾਂਙ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ-ਲਿਖਾਇਆ।

ਲਗਰ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਧੀ ਮਾਂ! ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਸ਼ੋਰ ਬਣ ਕੇ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੇ, ਪਰ ਮਾਲਤੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾ ਟਲੇ।

ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੌਲੇ-ਗੌਲੇ ’ਚ ਲੰਘ ਗਈ। ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਜੀਅ ਭਰ ਕੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰੇ, ਪਰ ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉੱਕਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਹੁਣ ਕੁਆਟਰ ਸੀ। ਮਾਂ, ਭੈਣਾਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਹਨੇਰ ਕੋਠੜੀ ’ਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਬਣ ਕੇ ਆਈ ਮਾਲਤੀ।

ਵਿਆਹ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ!

ਅਜੀਬ ਕਸ਼-ਮ-ਕਸ਼! ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਝਾਕਾ ਆਵੇ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬਰਾਂਡੇ ’ਚ ਸੁੱਤੀਆਂ ਮਾਂ ਤੇ ਭੈੈਣਾਂ। ਸ਼ਰਮ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਵੇ। ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਧੁੰਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਾਂ, ਪਰ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਆਉਦਿਆਂ ਫੁੱਸ।

ਮੈਂਮਾਲਤੀ! ਮਾਲਤੀਮੈਂ! ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਮਾਲਤੀ ਬੈੱਡ ਤੋਂ ਉਛਲੀ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਚੁੰਨੀ ਲਾਹ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰੀ ਤੇ ਚੌਂਕੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਅੱਖਾਂ ਗੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਮੈਂ ਡੌਰ-ਭੌਰਾ, ਤ੍ਰੇਲੀਓ-ਤ੍ਰੇਲੀ ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਹੱਸਦੀ ਲੋਟ-ਪੋਟ ਹੋਈ ਜਾਵੇ।

ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਸਿੱਧਾ ਜਿੱਪ ’ਤੇ। ਪੈਂਟ ਦੀ ਥਾਂ ਪਜਾਮਾ। ਨੇਫ਼ਾ ਟਟੋਲਿਆ। ਲੱਕ ਤੋਂ ਨਾੜਾ ਕੱਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ!

ਉਲਝਣ ’ਚ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਜੱਗ ਚੁੱਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਮੰੂਹ ’ਤੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰੇ ਤੇ ਬਚਿਆ ਪਾਣੀ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ’ਚ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹਾਸੇ ਇੱਕਮਿੱਕ। ਬਰਾਂਡੇ ’ਚੋਂ ਮਾਂ ਦਾ ਖੰਗੂਰਾ ਰੁਕਣ ’ਚ ਨਾ ਆਵੇ ਤੇ ਇੱਧਰ ਧੜਕਣਾਂ ਬੇਕਾਬੂ।

ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ। ਨਹਾਤੀ ਧੋਤੀ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਲਤੀ ਕੁਆਟਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ’ਚ ਮਹਿਕਦੀ ਫਿਰੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਯਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਸੋਹਣਾ-ਸੋਹਣਾ ਲੱਗੇ। ਐਵੇਂ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਧੁਣਧੁਣੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਛਿੜੀ ਜਾਣ। ਰੋਮ-ਰੋਮ ਝਾਂਜਰ ਹੋ ਛਣਕਾਟੇ ਪਾਵੇ।

ਡਿੳੂਟੀ ਤੋਂ ਘਰ ਪਰਤਿਆ। ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਾਹਲ। ਸਿੱਧਾ ਬੈੱਡਰੂਮ ’ਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਬੈੱਡ ਦੀ ਢੋਅ ’ਤੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀਆਂ ਅੱਧਵਾਟੇ ਛੱੁਟੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ! ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ!! ਮਾਲਤੀ ਖ਼ੁਸ਼।

“ਛੁੱਟਿਆ ਪਿੱਛਾ ਕਿੱਥੇ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦੈ। ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਹੰਨੇ-ਬੰਨੇ ਲਾਉਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦੈ ਮਾਲਤੀ। ਮੋਈਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਪਾਲ਼ੀ ਦਾ।” ਆਖ ਕੇ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ।

“ਕੁੱਝ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟਿਆ ਨਾ ਕੁੱਝ ਮੋਇਐ। ਆਪਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਵਾਂਗੇ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਵੀ ਭੈਣਾਂ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਬੀ.ਏ. ਮੁਕੰਮਲ ਕਰੋ। ਸੁਪਨਾ ਟੁੱਟੇ ਤਾਂ ਜੁੜ ਵੀ ਸਕਦੈ, ਬਸ ਮਰੇ ਨਾ।”

ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਗਰਦਨ ਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਭਰਪੂਰ ਤਕਰੀਰ ਮੂਹਰੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਠਾਕੀ ਗਈ।

ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ। ਅਖੇ, “ਮੈਂ ਕਮੇਟੀ ਪਾਈ ਏ। ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿਉ। ਕਿਸ਼ਤ ਭਰਨੀ ਏ। ਤਿਣਕਾ-ਤਿਣਕਾ ਕਰਕੇ ਜੋੜਾਂਗੀ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿੱਲ ਗਈ। ਆਪਣਾ ਘਰ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ। ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੀਸਾਂ ਭਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣੀ ਔਖੀ। ਮੈਂ ਕਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜੇਬ ’ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਾਂ, ਕਦੀ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਆਈ ਤ੍ਰੇਲੀ ’ਤੇ।

“ਮਾਲਤੀ, ਰੋਟੀ-ਕੱਪੜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ, ਬੋਲੀ ਮਾਲਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲਤੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਨਨਾਣ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਕਦੀ ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਕਦੀ ਕੋਈ ਤੋਪਾ ਭਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਘਰ ਪਰਤਿਆ। ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਮੈਨੰੂ ਵੇਖ ਕੇ ਚਹਿਕੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਨਵਾਂ ਸਿਉਤਾ ਕਢਾਈ ਕੀਤਾ ਕੁਰਤਾ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲੀ ਜਾਵੇ।

“ਮੈਂ ਸਿਉਤੈ। ਭੈਣ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ।” ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਨਾ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਕੇ ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੱਥੀ ਚਲਾਈ ਕਿ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਕੁਆਟਰ ’ਚੋਂ ਹੀ ਬੂਟੀਕ ਚਲਾ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਕਦੀ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਨਾ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਦਿੰਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵੀ ਨਾ। ਅਖੇ, “ਜੇ ਮੈਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਵੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਦੇ।”

ਕਦੀ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਕਦੀ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਸਿੱਖਣ ਆਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਤਰਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁਸ਼ਨ, ਚਾਦਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਗੁਰ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ।

ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਬੈਠਿਆ, “ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ? ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੀ ਹੈ?” ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ’ਤੇ ਉਹ ਹੱਸੀ ਤੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ, “ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਰੇਲਵੇ ਕੁਆਟਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਮੇਰੀਆਂ ਕਸਟਮਰ, ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਸੁਆਉਣ ਆਉਦੀਆਂ ਨੇ, ਮਿਲ ਕੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੈ। ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਮੈਂਬਰ। ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਕਮੇਟੀ ਦਿੰਦੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਜੁੜਿਆ ਪੈਸਾ ਪੰਝੱਤਰ ਸੌ ਰੁਪਏ ਬਣ ਜਾਂਦੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸ਼ਤ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਜਿੰਨੀ ਕਿਸ਼ਤ ਸਾਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕਣ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉਨੀ ਕਿਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਕਮੇਟੀ ਪਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਸੀਂ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਦੇ ਹਾਂ। ਲੋੜਵੰਦ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾ ਕੇ ਬੋਲੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕੀਮਤ ਕੱਟ ਕੇ ਬਾਕੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੋਲੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੰੂ ਦੂਸਰੀ ਜਾਂ ਤੀਸਰੀ ਪੂਰੀ ਕਮੇਟੀ ਯਾਨੀ ਕਿ ਬਿਨਾ ਕਾਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਨਾਬ! ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਸੋ ਬੋਲੀ ਸਾਡੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।” ਉਹ ਤਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।

“ਹੈ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਪਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਚੱਲੀਂ ਮਾਲਤੀ। ”

“ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।” ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੀ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਹੱਲ ਤਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੋਟਲੀ ’ਚੋਂ ਨਿੱਕੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰਦੀ।

“ਪੈਸੇ ਦੀ ਪੀਰ।” ਮੈਂ ਚਿੜ੍ਹਾਉਦਾ।

“ਹਾਂ ਜੀ ਬਿਲਕੁਲ।” ਹੱਸ ਕੇ ਗਰਦਨ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ।


ਇਸੇ ਤਣਾ-ਤਣੀ ’ਚ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਝੋਲੀ ਖਿਡਾਉਣ ਦੀ ਰੀਝ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਵਸੀ। ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵੀ ਬੀ.ਏ. ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਮੇਰਾ ਸਹਾਇਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਤੇ ਛੋਟੀ ਦਾ ਕਲੈਰੀਕਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟੈਸਟ ਕਲੀਅਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮੈਂ ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਤੋਂ ਦਰਜਾ ਤਿੰਨ ’ਚ ਪਰਮੋਟ ਹੋ ਕੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਚੰਦੌਸੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਟਰੇਨਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਮੈਂ ਸਹਾਇਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਲੱਗ ਕੇ ਗੱਡੀਆਂ ਆਰ-ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਿਆ।

ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਕੁਆਟਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਛੋਟੇ ਕੁਆਟਰ ਤੋਂ ਬਾੳੂਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੁਆਟਰ ’ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਆਟਰਾਂ ’ਚ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਬਾੳੂਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਪੁਗਾਉਦੇ ਸਾਡੇ ਚਾਰਾਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਾਸ਼! ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਹ ਜੀਉਦੇ ਹੁੰਦੇ।

ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਹਰੀ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੌਕਰੀ ’ਚ ਆ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਰ ਵੀ ਮਿਲ ਗਏ।

ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਟੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋ ਗਏ। ਭੈਣਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਈਆਂ। ਮਾਲਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਜਾਪਦਾ। ਸੱਚ-ਝੂਠ ਪਰਖਣ ਲਈ ਮੈਂ ਕਦੀ ਪਿੰਡੇ ਚੁੂੰਢੀ ਵੱਢਦਾ, ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੰੂਹ ’ਤੇ ਚਪੇੜ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਕਰਵਾਉਦਾ।

ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਧੀ ਪੁੱਤ ਜੌੜੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਾਲ ਹੀ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹਾਸਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ। ਭਰਿਆ-ਪੂਰਾ ਘਰ-ਸੰਸਾਰ, ਪਰ ਮਾਲਤੀ ਦਾ ‘ਆਪਣਾ ਘਰ’ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜੌੜੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਵਿਆਹੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਲਹਿੰਦੀ ਹੰਭ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਧਰ ਮਾਲਤੀ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਬੋਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, “ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੁਕਾਨ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਬੂਟੀਕ ਖੋਲ੍ਹ ਲਵਾਂ। ਹਰ ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਨਵਾਂ ਕੁਆਟਰ। ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸਕੂਲ। ਅਜੇ ਬੂਟੀਕ ਦੇ ਗਾਹਕ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਡਾ ਬੋਰੀ-ਬਿਸਤਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਵਕਤ ਆ ਜਾਂਦੈ।” ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਦੇ, ਪਰ ਗੱਡੀ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੀ ‘ਕੋਸ਼ਨ’ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ।


ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ!

ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ।

ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਤਾਣਾ ਬੁਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ! ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ’ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਨੁੱਕਰ ’ਚ ਸਾਂਭੇ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਲਿਆਈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਕੇ ਪੈਸੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਢੇਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਆਪਣਾ ਘਰ।”

“ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ! ” ਮੈਂ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ’ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਫੜਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਮੰਗੇ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਿੱਕਾ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਾ ਮੰਗਿਆ।

ਮੈਂ ਉਲਝਣ ਸੁਲਝਾਉਣ ’ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬੋਲ ਪਈ, “ਬਦਲੀ ਜਿੱਥੇ ਹੋਵੇ ਹੁੰਦੀ ਰਵ੍ਹੇ, ਪਰ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੀ ਛੱਤ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲੱਗੂ ਜਦੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਵਾਕ ਛੋਟੇ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੰੂ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰਚੇ ਸਾਹ ਲੈਣੇ। ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ’ਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਮਾਰਿਐ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਬਾਲ ਇਹ ਤਾਂ ਮਿਹਣਾ ਨਾ ਮਾਰਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੀ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕੇ।” ਜਾਣਦਾ ਸਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ’ਚ ਦੱਬੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅੱਗੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਬ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਲੋੜਾਂ-ਥੋੜਾਂ ਗਿਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ-ਸਪਾਟ ਪੁੱਛਿਆ,

“ਪਤਾ ਵੀ ਲੱਗੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿੱਥੇ ਆ? ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨੌਕਰੀ ਏ ਰਹਿਣਾ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੋਸਟਿੰਗ ਹੋਏਗੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੈਣੈ।”

ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਪਾਕ ਦੇਣੀ ਬੋਲੀ, “ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਟਰ। ਗੱੁਡੀ ਵਿਆਹੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਾਕਾ ਜੋ ਵੀ ਕਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹੇ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛੱਤ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤਾਂ ਨਾ ਖਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਘਰ ਹੋਵੇਗਾ।”

ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜੇ ਪੈਸੇ ਗਿਣੇ। ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਨੋਟ ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤ੍ਰੇਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ।

“ਇਹਦਾ ਕੀ ਆਏਗਾ?” ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ।

ਉੱਠੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਖੁੱਡ ’ਚੋਂ ਇੱਕ ਲੀਰਾਂ ਲੱਥਾ ਲੈਦਰ ਦਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।

“ਇਹ ਵੇਖੋ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਐਫ.ਡੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਕਾਸ ਪੱਤਰ! ਮੇਰੀ ਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ। ” ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਹੱਸਣਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫਟੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਗਿਣਨ ਲੱਗੇ! ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ, ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਪੰਝੱਤਰ ਸੌ, ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਵਾਲੀਆਂ ਮਿਚਿਉਰ ਹੋਈਆਂ ਐਫ.ਡੀਆਂ, ਕਿਸਾਨ ਵਿਕਾਸ ਪੱਤਰ ਗਿਣਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਲ-ਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

“ਵਾਹ ਓਏ ਦਾਰੀ! ਜੀਉਦਾ ਰਹਿ ਭਲਿਆ ਲੋਕਾ।” ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਬੁੱਕਲ ’ਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੈਂ ਮੇਲ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੇ ਦਾਰੀ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।

ਮਾਲਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਲੱਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪਲਾਟ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਦਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਹਫ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਮਰਲਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਦਸ ਮਰਲੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਸਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੀਹਾਂ ਭਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਬਣਨ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲੋਨ ਤਾਂ ਲੈ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੀ.ਪੀ. ਫੰਡ ’ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੰਘ ਅੰਦਰ ਹੀ ਘੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੇ, “ਮੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਨੇ ਮੈਂ। ਕੋਈ ਨਾ ਨੀਹਾਂ ਭਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਆਪੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਮਾਲਤੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਆਪਣਾ ਬੂਟੀਕ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਬਦਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਸਰਵਾਈਕਲ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਾਰਨ ਚਾਹੇ ਸਿਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਟੇਲਰ ਮਾਸਟਰ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ, ਪਰ ਮਾਲਤੀ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ ਨਾ ਵਿਗੜਨ ਦਿੰਦੀ।


ਵਿਆਹ ਦੀ ਬਾਈਵ੍ਹੀਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ। ਦੋਹਰਾ ਜਸ਼ਨ ਬਣ ਕੇ ਆਈ।

ਮੈਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਪਰਮੋਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਸਾਡਾ ਸੁਪਨਾ ‘ਆਪਣਾ ਘਰ’, ਬਿਜਲੀਆਂ ਸੰਗ ਨਹਾਤਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਭੈਣਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਿਆ। ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਚਾੲੀਂ-ਚਾੲੀਂ ਤੇਲ ਚੋਇਆ। ਸਕੇ-ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਗੁੱਡੀ ਤੇ ਕਾਕਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ’ਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਬੁੱਕ ਕੀਤਾ ਕੇਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਗੇਟ ’ਤੇ ਡਿਲਿਵਰੀ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਕ ਫੜਦੀ ਮਾਲਤੀ ਖ਼ੁਸ਼, ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਮਿਲਦੀ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਚੱਠ ਕੀਤੀ।

ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੰਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਿਦਾਅ ਹੋ ਗਏ।

ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ! ਬੈੱਡਰੂਮ ’ਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਝਰਨਾਹਟ ਨਾਲ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਲਬਰੇਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਨਾ ਮਾਲਤੀ ਸੁੱਤੀ ਨਾ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਲੱਗੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਪਿਘਲਦੇ ਗੱਲਾਂ ’ਚੋਂ ਢਲਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਨਿੱਘ ਬਣਦੇ ਰਹੇ।

ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ। ਮੈਂ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਡਿੳੂਟੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ। ਤੜਕੇ ਉੱਠੇ। ਨਹਾਅ-ਧੋ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।

“ਇਹ ਕੀ ਮਾਲਤੀ?”

ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸਹਿਲਾਉਦੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੁੰਮ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਛਣਾ ਵਾਜਬ ਸੀ।

“ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਆਂ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਇੰਨੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਨਾ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਥੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਭੱਜੀ ਆਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਕੂਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ’ਚ।” ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਛਲਕ ਪਈਆਂ।

“ਝੱਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।” ਮੈਂ ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ’ਚ ਸਮੇਟਿਆ। ਘਰ ਨੂੰ ਤਾਲਾ ਲਗਾਇਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚੱਲ ਪਏ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ! ਕੋਈ ਵੀ ਤਿੱਥ-ਤਿਉਹਾਰ, ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹੋਵੇ ਜਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ’ਚ ਬੱਝੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਜੀਆਂ ਨੇ ਪਾਈ ਪਿਰਤ ਨਾ ਤੋੜੀ।

ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ’ਚ ਸਾਰਾ ਫ਼ੰਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗੁੱਡੀ ਦੀ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵੇਦੀ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਿਆਨੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ’ਚ ਸਜਾਈ ਗਈ। ਬਾਬੁਲ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ’ਚ ਵਿਦਾਈ ਦਾ ਸਕੂਨ ਮਾਲਤੀ ਦਾ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਜਾਣੇ।

ਧੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਹੱਸਣ ਵੱਸਣ ਲੱਗੀ।

ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਾਣਾ-ਪਾਣੀ ਗੁੜਗਾਓਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਕੋ ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੰਢ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁੜਗਾਓਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਬਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਗੁੜਗਾਓਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

“ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਅਸੀਂ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼। ” ਆਖਦੀ ਮਾਲਤੀ ਨੂੰਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਫੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਰਿਝਦਾ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਕਰੀਰ ਤਕਰਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਚੱੁਪ ਅੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਾ ਫੰਬਾ।

ਜ਼ਿੱਦ ਮੱਲ ਬੈਠੀ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਸੀਂ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਰਹਾਂਗੇ। ਨੂੰਹ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਨੇ। ਆਉਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਰ ਪੋਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੋਤੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਾਂਗੇ ਆਪਣੇ ਘਰ।

“ਠੀਕ ਹੈ ਮਾਲਤੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਖੇਂਗੀ ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਈ ਦਿਨ ਡੁਸਕਦੀ ਰਹੀ। ਕਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਦੀ ਨੂੰਹ ਪੁੱਤ ਨੂੰ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿਰ ਮਸਤ ਚਾਲ ਚੱਲਦੇ ਅਸੀਂ ਸੁਪਨੇ ਉਲੀਕਣ ਲੱਗੇ।

ਮੇਰੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ’ਚ ਦੋ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ। ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਹੇਜ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਸਪਤਾਹਿਕ ਛੱੁਟੀ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ।

ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਪੱਬ ਧਰਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਛੁਹ ਕੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਲਾਉਦੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਹਿਲਾਉਦੀ, ਕੰਧਾਂ ਚੁੰਮਦੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ’ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧੜਕਦੀ।

ਨੂੰਹ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਲਗਿਰਾਹ ਘਰ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਹ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੱਕ ਗਈਆਂ। ਫੇਰਾ ਤਾਂ ਨਾ ਪਾਇਆ ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖ਼ਬਰੀ ਕੀ ਸੁਣ ਲਈ, ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਤੁਫ਼ਾਨ ਚੱੁਕ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਅੰਸ਼ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ’ਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ। ਪਰ!

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅੱਗੇ ਚਾਅ ਫਿਰ ਹਾਰ ਮੰਨ ਗਏ। ਮੇਰਾ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਬਣਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਸੀ।

ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਕੇ ਮਗਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਮਦ ਉਡੀਕਦਿਆਂ ਸਮਾਂ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਉੱਡ ਗਿਆ।


ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਤੇ ਬੇਟਾ ਦੋਵੇਂ ਸੂਲੀ ਲਟਕੇ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਚਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਾਲਤੀ ਅੰਦਰ ਲੇਬਰ ਰੂਮ ’ਚ ਨੂੰਹ ਕੋਲ ਹੈ।

“ਬਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਰ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ।” ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਬੋਲ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ।

“ੳੂਂਆਂ ੳੂਂਆਂ! ” ਬਾਲ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਡੇ ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਦੀ ਕਿਲਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਬਰ ਰੂਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਟੱਕ ਅੱਖਾਂ ਠਹਿਰ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੌਲੀਏ ’ਚ ਲਪੇਟੀ ਆਪਣੀ ਅੰਸ਼ ਕਾਲਜੇ ਨਾਲ ਲਾਈ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਤੀ ਬਾਹਰ ਆਈ।

“ ਆਪਣਾ ਪੋਤਾ! ਆਪਾਂ! ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ!! ”

ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਝੱਲੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਈਆਂ ਨਹੀਂ।

ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਬੋਟ ਨਾਲ ਲਾਡ ਲਡਾਉਦੇ ਸਾਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਨੂੰਹ-ਪੁੱਤ ਨੌਕਰੀ ’ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੀ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਮਾਣਦੇ। ਬਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਪੈਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਮਾਰਿਆ।

“ਡੈਡੀ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਬੇਗਾਨਾ ਘਰ ਏ। ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਘਰ ਏ। ਨਾਲੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ ਤੁਸੀਂ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ।”

ਨੂੰਹ-ਪੁੱਤਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਪਰ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅੱਗੇ ਅੜਨਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਕਦੀ ਕਿੰਤੂ-ਪਰੰਤੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਸੀ ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਨੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਪਰੌਂਠੇ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਫੜ ਲਈ।

ਨੂੰਹ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਾਣਾ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।


“ ਡੈਡੀ ਹਟੋ ਜ਼ਰਾ। ” ਬੋਲਦੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਤਾਲਾ ਖਿੱਚਿਆ। ਤੜਾਕ ਕਰਦਾ ਲਾਕ ਟੁੱਟਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਗਈ।

“ਵਾਹ ਮਾਲਤੀ! ’’

ਘਰ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਿਆ, ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹਾਈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕੰਧਾਂ ਪਲੋਸਦੇ ਦੀ ਧਾਹ ਨਿਕਲ ਗਈ।

ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘਰ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਲੱਗੇ ਜਾਲੇ। ਨਾਲ ਆਏ ਨੌਕਰ ਨੇ ਆਉਦੇ ਹੀ ਡਿੳੂਟੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਕੁੱਝ ਘੰਟੇ ਲੱਗੇ। ਘਰ ਬੈਠਣ ਲਾਇਕ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੁੰਮਦੇ ਨੇ ਕੰਧਾਂ ਸਹਿਲਾਈਆਂ। ਸਾਹਮਣੀ ਦੀਵਾਰ ’ਤੇੇ ਟੰਗੀ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਧੂੜ-ਮਿਟੀ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ’ਤੇ ਪਾਇਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੁੱਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਘਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ’ਚ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣ ਕੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਫੈਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।

‘‘ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਮਾਲਤੀ! ਹੱਸਦੀ-ਖੇਡਦੀ ਪੋਤੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣ ਗਈ, ਫੱੁਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਸ਼ ’ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਆਖਰੀ ਫੇਰੀ ਪਾਉਣ ਆਈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਲਈ ਕੰਧ ’ਤੇ ਟੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਗਈ। ਕੋਈ ਇੰਜ ਵੀ ਜਾਂਦੈ! ’’ ਮੇਰੀ ਹੁੱਬ ਨਿਕਲ ਗਈ।

‘‘ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਅੱਜ ਆਇਆਂ। ਵੇਖ, ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ। ” ਮੈਂ ਕੁੱਛੜ ਚੁੱਕੇ ਪੋਤੇ ਦਾ ਮੱਥਾ ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਛੁਹਾਇਆ।

“ਵੇਖੋ ਡੈਡੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਮੱਥੇ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੰਡਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਲਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲਉ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨੰੂਹ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਰਗੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ! ਕੋਈ ਕੀ, ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਮਹਾਂਮੂਰਖ ਹੀ ਕਹਾਂਗੇ।”

“ਪਰ ਬੇਟੇ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਗੈਰ ਮੈਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।” ਆਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਵਾਕ ’ਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਨੂੰਹ-ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰੀ ਖਾਧਾ ਸ਼ਰੀਰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਬੋਝ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਨੇ ਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕਲਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮੂਲੋਂ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਰਿਹਾ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ।

ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਜ਼ਾ ਪੇਂਟ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੌਕਰ ਹੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਟੰਗੀ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਗੇਂਦੇ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਤਸਵੀਰ ਬਣੀ ਵੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਾਂਙ ਖਿੜੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਮਾਲਤੀ। ਮੈਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾਇਆ। ਹੁੱਬਕੀਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਇਆ। ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਸ ਕੱਢਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਾਈਜ਼ ਫੋਟੋ ਕੱਢੀ। ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਦਾ ਹਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਅੜੁੰਗ ਦਿੱਤੀ।

ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ ਨਵਾਂ ਤਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਪੁੱਤਰ ਦਲਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਸਹਿਲਾਉਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

“ਦਾਦੂ।” ਪੋਤੇ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਖਿੱਚਿਆ। ਮੈਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾ ਕੇ ਚੁੰਮਿਆ।

“ਕੁੱਝ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟਿਆ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਮੋਇਐ।” ਮੇਰਾ ਤ੍ਰਾਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਮਾਲਤੀ! ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ’ਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬੁਖਲਾਹਟ ’ਚ ‘ਮਾਲਤੀਮਾਲਤੀ’ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦਾ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਝਾਕਣ ਲੱਗਿਆ।

“ਇਹ ਕੀ? ਨੰਨ੍ਹੇ!! ” ਨੰਨ੍ਹਾ ਕੰਧਾਂ ਸਹਿਲਾਉਦਾ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੁੰਮਦਾ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਛਲਕੀਆਂ। ਫੜਫੜਾਉਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਫੈਲ ਗਈ। ਨੰਨ੍ਹਾ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੁਮੰਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਨੂੰਹ-ਪੱੁਤਰ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦਾਦੇ-ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ।

ਨੰਨੇ੍ਹ ਨੂੰ ਉਗਲ ਲਗਾਈ ਮੈਂ ਕਾਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਕਾਰ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਮੈਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਪਲੋਸਦਿਆਂ ਮੈਂ ਚੁੰਮਣਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Necklace story-ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ

 We are starting a category  for stories.Today we are posting the first story of–

Maupassant` Necklace


This is in English and in Punjabi as well.

Punjabi version  is following the English version in this post.

ਅਨੁਵਾਦ – ਚਰਨ ਗਿੱਲ

TRANSLATED IN Punjabi by Charan Gill

In future we will continue this kind of format.


She was one of those pretty and charming girls born, as if by an error of fate, into a family of clerks. She had no dowry, no expectations, no means of becoming known, understood, loved or wedded by a man of wealth and distinction; and so she let herself be married to a minor official at the Ministry of Education.


She dressed plainly because she had never been able to afford anything better, but she was as unhappy as if she had once been wealthy. Women don’t belong to a caste or class; their beauty, grace, and natural charm take the place of birth and family. Natural delicacy, instinctive elegance and a quick wit determine their place in society, and make the daughters of commoners the equals of the very finest ladies.


She suffered endlessly, feeling she was entitled to all the delicacies and luxuries of life. She suffered because of the poorness of her house as she looked at the dirty walls, the worn-out chairs and the ugly curtains. All these things that another woman of her class would not even have noticed, tormented her and made her resentful. The sight of the little Brenton girl who did her housework filled her with terrible regrets and hopeless fantasies. She dreamed of silent antechambers hung with Oriental tapestries, lit from above by torches in bronze holders, while two tall footmen in knee-length breeches napped in huge armchairs, sleepy from the stove’s oppressive warmth. She dreamed of vast living rooms furnished in rare old silks, elegant furniture loaded with priceless ornaments, and inviting smaller rooms, perfumed, made for afternoon chats with close friends – famous, sought after men, who all women envy and desire.

When she sat down to dinner at a round table covered with a three-day-old cloth opposite her husband who, lifting the lid off the soup, shouted excitedly, “Ah! Beef stew! What could be better,” she dreamed of fine dinners, of shining silverware, of tapestries which peopled the walls with figures from another time and strange birds in fairy forests; she dreamed of delicious dishes served on wonderful plates, of whispered gallantries listened to with an inscrutable smile as one ate the pink flesh of a trout or the wings of a quail.

She had no dresses, no jewels, nothing; and these were the only things she loved. She felt she was made for them alone. She wanted so much to charm, to be envied, to be desired and sought after.

She had a rich friend, a former schoolmate at the convent, whom she no longer wanted to visit because she suffered so much when she came home. For whole days afterwards she would weep with sorrow, regret, despair and misery.


One evening her husband came home with an air of triumph, holding a large envelope in his hand.

“Look,” he said, “here’s something for you.”

She tore open the paper and drew out a card, on which was printed the words:

“The Minister of Education and Mme. Georges Rampouneau request the pleasure of M. and Mme. Loisel’s company at the Ministry, on the evening of Monday January 18th.”

Instead of being delighted, as her husband had hoped, she threw the invitation on the table resentfully, and muttered:

“What do you want me to do with that?”

“But, my dear, I thought you would be pleased. You never go out, and it will be such a lovely occasion! I had awful trouble getting it. Every one wants to go; it is very exclusive, and they’re not giving many invitations to clerks. The whole ministry will be there.”

She stared at him angrily, and said, impatiently:

Slide12“And what do you expect me to wear if I go?”

He hadn’t thought of that. He stammered:

“Why, the dress you go to the theatre in. It seems very nice to me …”

He stopped, stunned, distressed to see his wife crying. Two large tears ran slowly from the corners of her eyes towards the corners of her mouth. He stuttered:

“What’s the matter? What’s the matter?”

With great effort she overcame her grief and replied in a calm voice, as she wiped her wet cheeks:

“Nothing. Only I have no dress and so I can’t go to this party. Give your invitation to a friend whose wife has better clothes than I do.”

He was distraught, but tried again:

“Let’s see, Mathilde. How much would a suitable dress cost, one which you could use again on other occasions, something very simple?”

She thought for a moment, computing the cost, and also wondering what amount she could ask for without an immediate refusal and an alarmed exclamation from the thrifty clerk.

At last she answered hesitantly:

“I don’t know exactly, but I think I could do it with four hundred francs.”

He turned a little pale, because he had been saving that exact amount to buy a gun and treat himself to a hunting trip the following summer, in the country near Nanterre, with a few friends who went lark-shooting there on Sundays.

However, he said:

“Very well, I can give you four hundred francs. But try and get a really beautiful dress.”


The day of the party drew near, and Madame Loisel seemed sad, restless, anxious. Her dress was ready, however. One evening her husband said to her:

“What’s the matter? You’ve been acting strange these last three days.”

Slide6She replied: “I’m upset that I have no jewels, not a single stone to wear. I will look cheap. I would almost rather not go to the party.”

“You could wear flowers, ” he said, “They are very fashionable at this time of year. For ten francs you could get two or three magnificent roses.”

She was not convinced.

“No; there is nothing more humiliating than looking poor in the middle of a lot of rich women.”

“How stupid you are!” her husband cried. “Go and see your friend Madame Forestier and ask her to lend you some jewels. You know her well enough for that.”

She uttered a cry of joy.

“Of course. I had not thought of that.”

The next day she went to her friend’s house and told her of her distress.

Madame Forestier went to her mirrored wardrobe, took out a large box, brought it back, opened it, and said to Madame Loisel:

“Choose, my dear.”

First she saw some bracelets, then a pearl necklace, then a gold Venetian cross set with precious stones, of exquisite craftsmanship. She tried on the jewelry in the mirror, hesitated, could not bear to part with them, to give them back. She kept asking:

“You have nothing else?”

“Why, yes. But I don’t know what you like.”

Suddenly she discovered, in a black satin box, a superb diamond necklace, and her heart began to beat with uncontrolled desire. Her hands trembled as she took it. She fastened it around her neck, over her high-necked dress, and stood lost in ecstasy as she looked at herself.

Then she asked anxiously, hesitating:

“Would you lend me this, just this?”

“Why, yes, of course.”


She threw her arms around her friend’s neck, embraced her rapturously, then fled with her treasure.


The day of the party arrived. Madame Loisel was a success. She was prettier than all the other women, elegant, gracious, smiling, and full of joy. All the men stared at her, asked her name, tried to be introduced. All the cabinet officials wanted to waltz with her. The minister noticed her.

She danced wildly, with passion, drunk on pleasure, forgetting everything in the triumph of her beauty, in the glory of her success, in a sort of cloud of happiness, made up of all this respect, all this admiration, all these awakened desires, of that sense of triumph that is so sweet to a woman’s heart.

She left at about four o’clock in the morning. Her husband had been dozing since midnight in a little deserted anteroom with three other gentlemen whose wives were having a good time.

He threw over her shoulders the clothes he had brought for her to go outside in, the modest clothes of an ordinary life, whose poverty contrasted sharply with the elegance of the ball dress. She felt this and wanted to run away, so she wouldn’t be noticed by the other women who were wrapping themselves in expensive furs.

Loisel held her back.

“Wait a moment, you’ll catch a cold outside. I’ll go and find a cab.”


But she would not listen to him, and ran down the stairs. When they were finally in the street, they could not find a cab, and began to look for one, shouting at the cabmen they saw passing in the distance.

They walked down toward the Seine in despair, shivering with cold. At last they found on the quay one of those old night cabs that one sees in Paris only after dark, as if they were ashamed to show their shabbiness during the day.

They were dropped off at their door in the Rue des Martyrs, and sadly walked up the steps to their apartment. It was all over, for her. And he was remembering that he had to be back at his office at ten o’clock.

In front of the mirror, she took off the clothes around her shoulders, taking a final look at herself in all her glory. But suddenly she uttered a cry. She no longer had the necklace round her neck!

“What is the matter?” asked her husband, already half undressed.

She turned towards him, panic-stricken.

“I have … I have … I no longer have Madame Forestier’s necklace.”

He stood up, distraught.

“What! … how! … That’s impossible!”


They looked in the folds of her dress, in the folds of her cloak, in her pockets, everywhere. But they could not find it.

“Are you sure you still had it on when you left the ball?” he asked.

“Yes. I touched it in the hall at the Ministry.”

“But if you had lost it in the street we would have heard it fall. It must be in the cab.”

“Yes. That’s probably it. Did you take his number?”

“No. And you, didn’t you notice it?”


They stared at each other, stunned. At last Loisel put his clothes on again.

I’m going back,” he said, “over the whole route we walked, see if I can find it.”

He left. She remained in her ball dress all evening, without the strength to go to bed, sitting on a chair, with no fire, her mind blank.

Her husband returned at about seven o’clock. He had found nothing.

He went to the police, to the newspapers to offer a reward, to the cab companies, everywhere the tiniest glimmer of hope led him.

She waited all day, in the same state of blank despair from before this frightful disaster.

Loisel returned in the evening, a hollow, pale figure; he had found nothing.

“You must write to your friend,” he said, “tell her you have broken the clasp of her necklace and that you are having it mended. It will give us time to look some more.”

She wrote as he dictated.


At the end of one week they had lost all hope.

And Loisel, who had aged five years, declared:

“We must consider how to replace the jewel.”

The next day they took the box which had held it, and went to the jeweler whose name they found inside. He consulted his books.

“It was not I, madame, who sold the necklace; I must simply have supplied the case.”

And so they went from jeweler to jeweler, looking for an necklace like the other one, consulting their memories, both sick with grief and anguish.

In a shop at the Palais Royal, they found a string of diamonds which seemed to be exactly what they were looking for. It was worth forty thousand francs. They could have it for thirty-six thousand.

So they begged the jeweler not to sell it for three days. And they made an arrangement that he would take it back for thirty-four thousand francs if the other necklace was found before the end of February.

Loisel had eighteen thousand francs which his father had left him. He would borrow the rest.

And he did borrow, asking for a thousand francs from one man, five hundred from another, five louis here, three louis there. He gave notes, made ruinous agreements, dealt with usurers, with every type of money-lender. He compromised the rest of his life, risked signing notes without knowing if he could ever honor them, and, terrified by the anguish still to come, by the black misery about to fall on him, by the prospect of every physical privation and every moral torture he was about to suffer, he went to get the new necklace, and laid down on the jeweler’s counter thirty-six thousand francs.

When Madame Loisel took the necklace back, Madame Forestier said coldly:

“You should have returned it sooner, I might have needed it.”


To the relief of her friend, she did not open the case. If she had detected the substitution, what would she have thought? What would she have said? Would she have taken her friend for a thief?


From then on, Madame Loisel knew the horrible life of the very poor. But she played her part heroically. The dreadful debt must be paid. She would pay it. They dismissed their maid; they changed their lodgings; they rented a garret under the roof.

She came to know the drudgery of housework, the odious labors of the kitchen. She washed the dishes, staining her rosy nails on greasy pots and the bottoms of pans. She washed the dirty linen, the shirts and the dishcloths, which she hung to dry on a line; she carried the garbage down to the street every morning, and carried up the water, stopping at each landing to catch her breath. And, dressed like a commoner, she went to the fruiterer’s, the grocer’s, the butcher’s, her basket on her arm, bargaining, insulted, fighting over every miserable sou.

Each month they had to pay some notes, renew others, get more time.

Her husband worked every evening, doing accounts for a tradesman, and often, late into the night, he sat copying a manuscript at five sous a page.

And this life lasted ten years.

At the end of ten years they had paid off everything, everything, at usurer’s rates and with the accumulations of compound interest.Madame Loisel looked old now. She had become strong, hard and rough like all women of impoverished households. With hair half combed, with skirts awry, and reddened hands, she talked loudly as she washed the floor with great swishes of water. But sometimes, when her husband was at the office, she sat down near the window and thought of that evening at the ball so long ago, when she had been so beautiful and so admired.

What would have happened if she had not lost that necklace? Who knows, who knows? How strange life is, how fickle! How little is needed for one to be ruined or saved!

One Sunday, as she was walking in the Champs Élysées to refresh herself after the week’s work, suddenly she saw a woman walking with a child. It was Madame Forestier, still young, still beautiful, still charming.

Madame Loisel felt emotional. Should she speak to her? Yes, of course. And now that she had paid, she would tell her all. Why not?

She went up to her.

“Good morning, Jeanne.”

The other, astonished to be addressed so familiarly by this common woman, did not recognize her. She stammered:

“But – madame – I don’t know. You must have made a mistake.”

“No, I am Mathilde Loisel.”

Her friend uttered a cry.

“Oh! … my poor Mathilde, how you’ve changed! …”

“Yes, I have had some hard times since I last saw you, and many miseries … and all because of you! …”

“Me? How can that be?”

“You remember that diamond necklace that you lent me to wear to the Ministry party?”

“Yes. Well?”

“Well, I lost it.”

“What do you mean? You brought it back.”

“I brought you back another exactly like it. And it has taken us ten years to pay for it. It wasn’t easy for us, we had very little. But at last it is over, and I am very glad.”

Madame Forestier was stunned.

“You say that you bought a diamond necklace to replace mine?””Yes; you didn’t notice then? They were very similar.”

And she smiled with proud and innocent pleasure.

Madame Forestier, deeply moved, took both her hands.


ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ) – ਮੁਪਾਸਾਂ

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੁਸੀਨ ਅਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੇਠਲੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਪੇਸ਼ਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਦਹੇਜ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾ ਉੱਤੇ ਉਹ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚਰਚਿਤ ਅਮੀਰਜ਼ਾਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮੰਨ ਲਿਆ।


ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਦੀ ਬਿਨਾ ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਦਾ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਘੁਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮੀਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਕੋਈ ਕਬੀਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਿਲਕਸ਼ੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਸਹਿਜ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਸਮਝ ਬੂਝ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜੀ ਰੁਤਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਰੂਮੀਆਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਝੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਐਸ਼ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਟੁੱਟਿਆ ਜਿਹਾ ਘਰ, ਬਿਨਾਂ ਸਜਾਵਟ ਨੰਗੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਦੇ ਚੁਭਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜੀ ਤਬਕੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਦੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਬ੍ਰਿਟੋਨ ਕੁੜੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਰਬਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਲਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਫੁੰਕਾਰੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ।

ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਜਾਂਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਬੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਮ੍ਹਾਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ਼ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਮ ਨਸ਼ਿਆਈਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨੇ ਜਗਮਗ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਖਮਲੀ ਪਰਦੇ ਲੱਗੇ ਹੋਣ….. ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਦੋ ਨੌਕਰ ਹੋਣ, ਜੋ ਅੰਗੀਠੀ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਊਂਘਦੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣ… ਮਖਮਲ ਅਤੇ ਕੀਮਖ਼ਾਬ ਨਾਲ ਲੈਸ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਫਰਨੀਚਰ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ….. ਅਤੇ ਮਹਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤਾਂ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਤਰਸਦੀਆਂ ਹੋਣ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਦੀ, ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪੁਰਾਣਾ ਮੇਜ਼ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਡੌਂਗੇ ਦਾ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਹੁੱਬ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਆਹ ਬੀਫ਼ ਸਟਿਊ, ਬਈ ਇਹ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਆਦਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।” ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਂਦੀ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਖਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ….. ਜਿੱਥੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਛੁਰੀ ਕਾਂਟੇ ਹੁੰਦੇ … ਜਿੱਥੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੀ ਜਗਤ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚਲੇ ਅਨੋਖੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਉਸਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਧਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸੇ ਗਏ ਭਾਂਤ ਸੁਭਾਂਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਖਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸਜੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਏ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਮਾਨ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਬੀਰਤਾ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਸਫਿੰਕਸ ਨੁਮਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਟਰਾਊਟ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਸੰਖੀਆਂ ਦਾ ਜਾਂ ਬਟੇਰ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਇਕਾ ਲੈਣ ਰਹੇ ਹੋਣ।

ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਸੂਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜੇਵਰ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੈਦਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਚਾਹੁਣ…ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਲਈ ਬਿਹਬਲ ਹੋਣ… ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਵੇਖਣ….. ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੋਣ।

ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਹੇਲੀ ਸੀ ਜੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਮਾਤਣ ਸੀ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਉਸ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਤੇ ਇੰਨਾ ਕੁੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਰੋਦੀ ਰਹਿੰਦੀ… ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਉੱਤੇ….. ਆਪਣੀ ਨਾਉਮੀਦੀ ਉੱਤੇ… ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਉੱਤੇ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜਦੋਂ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਚਮਕ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਲਿਫਾਫਾ ਸੀ।

“ਵੇਖ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ?”

ਉਸਨੇ ਉਹ ਲਿਫਾਫਾ ਖੋਲਿਆ.. ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਛਪਿਆ ਸੀ, “ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਜੋਰਜੇਸ ਰੈਮਪਾਨਿਓ, ਸੋਮਵਾਰ 18 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਲੋਇਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਾਰਡ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਢਿਲਕੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ, “ਤਾਂ ਫਿਰ? ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ?”


“ਮਗਰ…?? ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਂਗੀ? ਤੂੰ ਉਂਜ ਤਾਂ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਮੌਕ਼ਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਖਸ ਉਸ ਦਾਵਤ ਵਿੱਚ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੈ। ਬੜੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਕਲਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੇਖਣਾ ਉੱਥੇ ਸਾਰੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ।”

ਉਹ ਭਰੀ ਪੀਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, “ਤੇ ਉਸ ਦਾਵਤ ਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਕੀ ਜਾਵਾਂਗੀ?”

ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹਕਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, “ਉਹ … ਉਹੋ.. ਜੋ ਤੂੰ ਥੀਏਟਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈਂ.. ਉਹ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ…”

ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੈਰਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅੱਥਰੂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਰੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਠੋਡੀ ਵੱਲ ਤਿਲਕਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬੱਸ ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ, “ਕ.. ਕ… ਕੀ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਹੋਇਆ?”

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਦ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਾਟ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ, “ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਦਾਵਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਜਿਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਹੋਣ।”

ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਢੈਲਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਅੱਛਾ ਮੈਥੀਲਡ, ਇਹ ਦੱਸ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾ ਫੱਬਦਾ ਸੂਟ ਜੋ ਤੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਹਿਨ ਸਕੇਂ, ਕਿੰਨੇ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ?”

ਉਸਨੇ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋਂ ਕਿੰਨੀ ਰਕਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰਫ਼ਾ ਪਸੰਦ ਪਤੀ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਚਕਿਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੀ, “ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਸੌ ਫਰਾਂਕ ਵਿੱਚ ਅੱਛਾ ਸੂਟ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਲੱਤਣ ਜਿਹੀ ਫਿਰ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਵੀਂ ਬੰਦੂਕ ਖ਼ਰੀਦਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਾਂਤੇਆ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਫਰਾਂਕ ਹੀ ਬਚਾ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਰ ਸੌ ਫਰਾਂਕ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮਦਾ ਸੂਟ ਤਿਆਰ ਕਰਾ ਲੈ।”

ਦਾਵਤ ਦਾ ਦਿਨ ਨੇੜੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੂਟ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛ ਹੀ ਲਿਆ, “ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ?”

ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜੇਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਨਣ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਵਰਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾਵਤ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਨਾ ਜਾਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ।”

ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਜਰੇ ਪਹਿਨ ਲੈਣਾ। ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਦਸ ਫਰਾਂਕ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬੜੇ ਸੁਹਣੇ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਗਜਰੇ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।”

ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਮੰਨੀ, “ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਕਿ ਏਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਮੀਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਂ ਗ਼ਰੀਬੜੀ ਲੱਗਾਂ।”

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬੋਲ ਉੱਠਿਆ, “ਓ ਤੂੰ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਹੈਂ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਮਿਸਿਜ ਫ਼ੌਰੇਸਤੀਏ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਝ ਜੇਵਰ ਉਧਾਰ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਸਹੇਲੀ ਹੈ… ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।”

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ। “ਓ ਹਾਂ.. ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

ਉਹ ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੱਸੀ।

ਮਿਸਿਜ ਫ਼ੌਰੇਸਤੀਏ ਉੱਠੀ, ਆਪਣੀ ਅਲਮਾਰੀ ਕੋਲ ਗਈ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟਰੰਕੀ ਕੱਢ ਕਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਢੱਕਣ ਉਠਾ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, “ਜੋ ਪਸੰਦ ਆਏ ਚੁੱਕ ਲੈ।”

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਕੰਗਣ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਫਿਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਲੀਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਕੀਮਤੀ ਨਗ ਜੜੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੇਵਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ। ਐਪਰ ਜੋ ਜੇਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਟਰੰਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਉਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ?”

ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਹ ਸਾਟਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਟਰੰਕੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਰ ਝਿਲਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਿੱਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਹਾਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜੀ ਅਤੇ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਮੈਂ ਇਹ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹਾਂ… ਬੱਸ ਇਹੀ?’

“ਹਾਂ। ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ!”

ਉਸਨੇ ਝੱਪਟ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। ਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪੱਬ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।



ਦਾਵਤ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਬੇਹੱਦ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਹਣੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੱਸਦੀ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਸਭ ਮਰਦ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ.. ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ… ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਉਹ ਦੀਵਾਨਗੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਦੇਸ਼ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਹੁਸਨ ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਵੇਂ ਲਗਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ – ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਦਰ ਮਾਣ, ਜਾਗ ਉਠੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ…। ਇਹੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉਹ ਦਾਵਤ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਰਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਵੀਆਂ ਵੀ ਦਾਵਤ ਦੇ ਮਜ਼ੇ ਲੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੋਟ ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਓੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੋਟ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਬੋਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਵਤ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਵੇਂ ਸੂਟ ਉੱਤੇ ਇਵੇਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਬੋਰਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੋਢੇ ਝਟਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਗਈ ਤਾਂਕਿ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਮਖਮਲਾਂ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੋਆਏਜਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, “ਓ ਰੁਕ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਤੈਨੂੰ ਠੰਡ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਕੋਈ ਬੱਘੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।”

ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਅਨਸੁਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਦੀ ਗਈ। ਸੜਕਾਂ ਉਜੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੱਘੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦਾ ਪਰ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ। ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਠੁਰ ਠੁਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸੇਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਆ ਪੁੱਜੇ। ਉੱਥੇ ਆਖ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਂਗਾ ਮਿਲ ਹੀ ਗਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਤਾਂਗਾ ਕਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਕਤ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਦੇ ਵਕਤ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਤਾਂਗੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਹੂਏ ਦ ਮਾਰਤੇਆ’ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਏ। ਦੋਨੋਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਦਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਫਤਰ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਓਵਰ ਕੋਟ ਉਤਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ਼ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਗਿਰਦ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਹੋਇਆ?”

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਮੁੜੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਫ਼ਕ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। “ਓਹ … ਉਹ….. ਮਿਸਜ਼ ਫ਼ੋਰੀਸਤੀਏ ਵਾਲਾ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, “ਕੀ? … ਕਿਵੇਂ? ….. ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਓਵਰਕੋਟ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਵਿੱਚ ਢੂੰਢਿਆ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਬੋਲਿਆ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਦਾਵਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀ?”

“ਹਾਂ। ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੂਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।”

“ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਖੜਾਕ ਤਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਬੱਘੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।”

“ਹਾਂ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਨੰਬਰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ?”

“ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ?”


ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਲੋਆਏਜਲ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

“ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਆਏ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਰਸਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਪਿਆ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੌਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀ। ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਅੰਗੀਠੇ ਨੂੰ ਤਕਦੀ ਰਹੀ।

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਸੀ।

ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਾਉਣ ਗਿਆ। ਲਭਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਛਪਵਾਉਣ ਲਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ। ਬੱਘੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ। … ਹਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕੋਈ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਲੋ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

ਉਹ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਟਿੱਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਕਤ ਲੋਆਏਜਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਢਿਲਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

“ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿੱਖ। ਉਸਨੂੰ ਕਹਿ ਕਿ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਸੁਨਿਆਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵਕਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।”

ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਸ ਉੱਕਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਆਏਜਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲਿਆ। “ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਨਵਾਂ ਹਾਰ ਬਣਵਾਉਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ।”

ਦੂਜੇ ਰੋਜ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਉਹ ਡਿੱਬੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਜੌਹਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਕਰਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਡਮ , ਇਹ ਹਾਰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਡਿੱਬੀਸਾਡੀ ਦੁਕਾਨ ਹੀ ਦੀ ਹੈ।”

ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਜੌਹਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਹਰ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹਾਰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ। ਫਿਰ ਪਲਾ-ਰੋਏਆਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਅਟਕਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਐਨ ਉਸ ਹਾਰ ਵਰਗਾ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੌਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੌਹਰੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸ ਹਾਰ ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਰੱਖੇ। ਜੌਹਰੀ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾ ਹਾਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹਾਰ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਖ਼ਰੀਦ ਲਵੇਗਾ।


ਲੋਆਏਜਲ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਸਨ। ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਉਸਨੇ ਉਧਾਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ। … ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਏਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਫਰਾਂਕ ਓਧਰ ਤੋਂ…. ਕੁੱਝ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਝ ਉਸ ਕੋਲੋਂ… ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਇੱਜਤ ਹੀ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਉਸ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਰਕਮ ਉਧਾਰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਉਧਾਰ ਅਦਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੋਜ ਆਪਣੇ ਹਨੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖਦਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਰੂਮੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦਬੇ ਭਾਰੀ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਜੌਹਰੀ ਦੇ ਕਾਊਂਟਰ ਉੱਤੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਫਰਾਂਕ ਰੱਖਕੇ ਲੋਆਏਜਲ ਨੇ ਨਵਾਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ।

ਜਦੋਂ ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਮਿਸਿਜ ਫ਼ੌਰੇਸਤਈਏ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰੁੱਖਾਈ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ, “ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈ ਸਕਦੀ ਸੀ।” ਲੇਕਿਨ ਉਸਨੇ ਡਿੱਬੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖੀ। ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਨੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਹਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਉਹ ਕੀ ਸੋਚਦੀ? ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ? ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰ ਨਾ ਸਮਝਦੀ?


ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਦਰਅਸਲ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਉਹੀ ਤਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉਧਾਰ ਵੀ ਤਾਂ ਉਤਾਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਿਆ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਲੀਬ ਉਠਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਲੈਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਸਤਾ ਜਿਹਾ ਚੁਬਾਰਾ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਘਰ ਦੇ….. ਰਸੋਈ ਦੇ… ਸਭ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ… ਬਰਤਨ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਧੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਨਾਜ਼ੁਕ ਉਂਗਲੀਆਂ ਭਾਡਿਆਂ ਦੀ ਚਿਕਨਾਈ ਅਤੇ ਦੇਗਚੀਆਂ ਦੀ ਕਾਲਖ਼ ਉਤਾਰਦੇ ਉਤਾਰਦੇ ਖੁਰਦੁਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਲਮਕਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਹਰ ਰੋਜ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਕੂੜਾ ਚੁੱਕ ਗਲੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਲਿਜਾਂਦੀ। ਹਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ। ਕਿਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੌਦਾ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ। ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਟੋਕਰੀ ਲੈ, ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲੇ, ਕਸਾਈ ਅਤੇ ਪੰਸਾਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਲਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀ।

ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਸਤਾਂ ਅਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਕੁੱਝ ਲਈ ਹੋਰ ਮੁਹਲਤ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਖਾਤੇ ਲਿਖਦਾ। ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਅੱਧ ਫਰਾਂਕ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਨੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖਰੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲ ਇੰਜ ਹੀ ਬੀਤ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪਾਈ ਚੁੱਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੂਲਧਨ, ਵਿਆਜ, ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਵਿਆਜ, ਇੱਕ ਇੱਕ ਫਰਾਂਕ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਹੁਣ ਇੱਕ ਉਧੇੜ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਭ ਗ਼ਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਉਹ ਹਟੀ ਕਟੀ, ਸਖ਼ਤ-ਜਾਨ ਅਤੇ ਤਲਖ ਜ਼ਬਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਲਝੇ ਵਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਖੁਰਦੁਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੇਆਮ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ। ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਦਫਤਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਨੀ ਹੁਸੀਨ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਮਕਬੂਲ ਸੀ।

ਜੇਕਰ ਉਹ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਨਾ ਗੁਆਚਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਕੌਣ ਜਾਣੇ? ਕੌਣ ਜਾਣੇ? ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਤਿਲਕਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਹੀ ਲਮ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਲਮ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ!

ਕਈ ਵਾਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਾਜ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂਜੇ ਲੀਜੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ। ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਿਸਿਜ ਫ਼ੌਰੇਸਤੀਏ ਸੀ ਓਨੀ ਹੀ ਜਵਾਨ, ਓਨੀ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਓਨੀ ਹੀ ਦਿਲਫ਼ਰੇਬ।

ਮਿਸਿਜ ਲੋਆਏਜਲ ਭਾਵਕਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹਾਂ … ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੱਸ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ….. ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਖੜੀ ਹੋਈ।

“ਸ਼ੁਭ ਸਵੇਰ, ਜ਼ੇਨ!”

ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਹੈਰਾਨਗੀ ਜਿਹੀ ਦੇ ਹਾਵ ਭਾਵ ਸੀ ….. ਇਹ ਗ਼ਰੀਬ ਔਰਤ ਉਸ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਬੇ-ਤਕੱਲੁਫੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਉਹ ਕੁੱਝ ਤੁਤਲਾ ਜਿਹੇ ਗਈ। “ਪਰ ….. ਭੈਣੇ ۔۔۔۔ ਮੈਂ ਤਾਂ… ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਮੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ?”

“ਨਹੀਂ … ਮੈਂ ਮੈਥੀਲਡ ਲੋਆਏਜਲ ਹਾਂ।”

ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਡਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

“ਓਹ ۔۔۔۔ ਮੇਰੀ ਮੈਥੀਲਡ ۔۔۔ ਤੂੰ ਕਿੰਨੀ ਬਦਲ ਗਈ!”

“ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਸੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਭੈੜੇ ਦਿਨ ਵੇਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭੈੜੇ ਹਾਲ ਅਤੇ ….. ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ…”

“ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ? ਪਰ ਕਿਵੇਂ?”

“ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਮੈਂ ਸਿਖਿਆ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੀ ਦਾਵਤ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ?”

“ਹਾਂ। ਯਾਦ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ?”

“ਉਹ ਹਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ।”

”ਕੀ ਮਤਲਬ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ? ….. ਉਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

“ਓਹ ਮੈਥੀਲਡ ਮੇਰਾ ਹਾਰ ਤਾਂ ਨਕਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕ਼ੀਮਤ ਤਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਸੌ ਫਰਾਂਕ ਸੀ…..!”Slide3


ਅਨੁਵਾਦ – ਚਰਨ ਗਿੱਲ